WZORY STOSOWANE W CHEMII

Przedstawionych tu wzorów wcale nie musimy się uczyć na pamięć. Wszystkie da się łatwo wyprowadzić, ale te kilka podstawowych warto znać, choćby po to by nie tracić czasu na ich wyprowadzanie.

1.1. Masa atomowa i cząsteczkowa, masa atomu i cząsteczki

W układzie okresowym pierwiastków każdy atom oznaczony jest jedno lub dwuliterowym symbolem. Symbol ten pochodzi od pierwszej lub pierwszej i dalszej litery łacińskiej nazwy pierwiastka (gdy kilka pierwiastków ma nazwy rozpoczynające się od tej samej litery ich symbole, poza pierwszym są dwuliterowe):

Symbole te oznaczają zarówno sam pierwiastek, jak i atom. Np. K oznacza atom potasu, jak i potas (mol atomów potasu). Cząsteczka związku chemicznego składa się z atomów różnych pierwiastków, które są ze sobą połączone wiązaniami chemicznymi. Zapisując wzór związku chemicznego musimy podać z ilu i jakich atomów się on składa, czyli wymienić wszystkie atomy w określonej kolejności. Najczęściej o kolejności atomów wymienianych w związku decyduje ich elektroujemność. Na początku wymieniane są atomy najmniej elektroujemne, na końcu najbardziej elektroujemne (elektroujemność pierwiastków w układzie okresowym wzrasta od strony lewej do prawej i z dołu do góry). Dlatego związek składający się z sodu i z chloru zapisujemy jako NaCl, natomiast z tlenu i węgla CO (chlor jest bardziej elektroujemny od sodu, a tlen od węgla). Krotność (ilość) atomów w cząsteczce związku wskazujemy indeksem stechiometrycznym. Indeksy stechiometryczne zapisujemy jako indeksy dolne i odnoszą się tylko do pierwiastka za którym są zapisane. Zwiazek skladający się z dwóch atomów sodu i jednego atomu tlenu zapiszemy jako Na₂O, a związek składający się z 10 atomów tlenu i czterech atomów fosforu zapiszemy jako P₄O₁₀.

Liczba zapisana przed wzorem (symbolem) nazywana jest współczynnikiem stechiometrycznym i odnosi się do wszystkich atomów występujących po tej liczbie: 5Na₂S traktujemy jako 5^.(Na₂S). Taki zapis oznacza, że mamy do czynienia z 5 cząsteczkami (5 molami) związku siarczku sodu. Każda cząsteczka (mol) siarczku sodu składa się z 2 jonów (2 moli) sodu oraz z 1 jonu (1 mola) siaczkowego. Czyli mamy do czynienia z 10 jonami (10 molami) jonów sodowych i 5 jonami (5 molami) siaczkowymi.

Obliczenie masy cząsteczkowej związku polega na zsumowaniu mas atomowych atomów (jonów) wchodzących w skład związku. Masa cząsteczkowa może być wyrażona w u (junitach) lub w gramach. Ta ostatnia odnosi się do jednego mola związku. Siarczan(VI) sodu (Na₂SO₄) powstał z 2 atomów sodu, 1 atomu siarki i 4 atomów tlenu. Masy tych atomów odczytujemy z układu okresowego:
Na: 23u lub 23g
S: 32u lub 32g
O: 16u lub 16g
M=2^.23u+1^.32u+4^.16u=142u lub 142g/mol.