1.1. Masa atomowa i cząsteczkowa, masa atomu i cząsteczki

W układzie okresowym pierwiastków każdy atom oznaczony jest jedno lub dwuliterowym symbolem. Symbol ten pochodzi od pierwszej lub pierwszej i dalszej litery łacińskiej nazwy pierwiastka (gdy kilka pierwiastków ma nazwy rozpoczynające się od tej samej litery ich symbole, poza pierwszym są dwuliterowe):

Symbole te oznaczają zarówno sam pierwiastek, jak i atom. Np. K oznacza atom potasu, jak i potas (mol atomów potasu). Cząsteczka związku chemicznego składa się z atomów różnych pierwiastków, które są ze sobą połączone wiązaniami chemicznymi. Zapisując wzór związku chemicznego musimy podać z ilu i jakich atomów się on składa, czyli wymienić wszystkie atomy w określonej kolejności. Najczęściej o kolejności atomów wymienianych w związku decyduje ich elektroujemność. Na początku wymieniane są atomy najmniej elektroujemne, na końcu najbardziej elektroujemne (elektroujemność pierwiastków w układzie okresowym wzrasta od strony lewej do prawej i z dołu do góry). Dlatego związek składający się z sodu i z chloru zapisujemy jako NaCl, natomiast z tlenu i węgla CO (chlor jest bardziej elektroujemny od sodu, a tlen od węgla). Krotność (ilość) atomów w cząsteczce związku wskazujemy indeksem stechiometrycznym. Indeksy stechiometryczne zapisujemy jako indeksy dolne i odnoszą się tylko do pierwiastka za którym są zapisane. Zwiazek skladający się z dwóch atomów sodu i jednego atomu tlenu zapiszemy jako Na₂O, a związek składający się z 10 atomów tlenu i czterech atomów fosforu zapiszemy jako P₄O₁₀.

Liczba zapisana przed wzorem (symbolem) nazywana jest współczynnikiem stechiometrycznym i odnosi się do wszystkich atomów występujących po tej liczbie: 5Na₂S traktujemy jako 5^.(Na₂S). Taki zapis oznacza, że mamy do czynienia z 5 cząsteczkami (5 molami) związku siarczku sodu. Każda cząsteczka (mol) siarczku sodu składa się z 2 jonów (2 moli) sodu oraz z 1 jonu (1 mola) siaczkowego. Czyli mamy do czynienia z 10 jonami (10 molami) jonów sodowych i 5 jonami (5 molami) siaczkowymi.

Obliczenie masy cząsteczkowej związku polega na zsumowaniu mas atomowych atomów (jonów) wchodzących w skład związku. Masa cząsteczkowa może być wyrażona w u (junitach) lub w gramach. Ta ostatnia odnosi się do jednego mola związku. Siarczan(VI) sodu (Na₂SO₄) powstał z 2 atomów sodu, 1 atomu siarki i 4 atomów tlenu. Masy tych atomów odczytujemy z układu okresowego:
Na: 23u lub 23g
S: 32u lub 32g
O: 16u lub 16g
M=2^.23u+1^.32u+4^.16u=142u lub 142g/mol.

1.1-1.       
Obliczyć masę atomu ołowiu w gramach.

1.1-2.         
Obliczyć masę atomową pierwiastka, jeżeli jego atom ma masę 5,32^.10^-23g.

1.1-3.         
Obliczyć masę cząsteczkową:  1) CO, 2) CO₂, 3) Al₂O₃, 4) NaOH, 5) Al(OH)₃, 6) H₂SO₄.

Obliczyć masę cząsteczki Al₂O₃ w gramach.

Obliczyć masę cząsteczkową związku wiedząc, że cząsteczka zawiera 9 atomów węgla, 13 atomów wodoru oraz 2,33^.10^-23 g innych składników.

Obliczyć wartości indeksów stechiometrycznych x:
a) P₂O_X (masa cząsteczkowa 110 u)
b) C₂H_X (masa cząsteczkowa 30 u)
c) H₄P_XO₇ (masa cząsteczkowa 178 u)

Jakie pierwiastki zaznaczono symbolem E?
a) EO₂ (masa cząsteczkowa 44 u)
b) E₂S₃ (masa cząsteczkowa 208 u)
c) H₂EO₄ (masa cząsteczkowa 98 u)

Z ilu atomów składa się cząsteczka boru, jeżeli jego masa cząsteczkowa wynosi 132 u?

Jaki warunek musi spełniać masa atomowa pierwiastka E, aby masa cząsteczkowa tlenku E₂O była:
a) mniejsza od masy cząsteczkowej tlenku EO₂
b) większa od masy cząsteczkowej tlenku EO₂

Jednowartościowy pierwiastek tworzy siarczek o masie cząsteczkowej 1,26 razy większej od masy cząsteczkowej tlenku. Jaki to pierwiastek?

Obliczyć masę 2^.10²³ cząsteczek dwutlenku węgla (CO₂).

Obliczyć, ile atomów znajduje się w 5 cm³ rtęci, jeżeli gęstość jej wynosi 13,5 g/cm³.

1.1-13.
Oblicz masę atomu tlenu w gramach wiedząc że masa atomowa tlenu wynosi 15,9994u.

1.1-14.
Jaką masę mają 3 mole kwasu siarkowego(VI) (H₂SO₄)?